استانداردهایی که در ساخت ماشین آلات رعایت می کنیم

در تمام مراحل طراحی، ساخت، نصب و نگهداری تجهیزات فرآوری مواد غذایی و بهداشتی، رعایت استاندارد بهداشتی ماشین آلات اهمیت زیادی دارد. هدف از رعایت استاندارد بهداشتی ماشین آلات، کاهش تجمع مواد غذایی یا میکروارگانیسم‌ها در تک تک تجهیزات و خط کامل تولید و اطمینان از حذف تمام آلودگی های قابل تشخیص پس از تمیز کردن دستگاه و ضد عفونی آن است.

طبق استاندارد اروپایی EN1672-2 آلودگی به هر ماده ای از جمله بقایای محصول، میکروارگانیسم ها، مواد شوینده باقیمانده یا مواد ضدعفونی کننده در دستگاه گفته می شود. تجهیزاتی که برای فرآوری و تولید مواد غذایی استفاده می شود باید حداقل الزامات بهداشتی زیر را دارا باشد:

  • لوله ها و اجزاء باید از مواد مشابه ساخته شوند تا از خوردگی آن ها به دلیل تماس بین دو فلز غیر مشابه جلوگیری شود (شکل 1). ولی همیشه این امر امکان پذیر نیست. زیرا با افزایش اختلاف پتانسیل الکترود بین فلزات مختلف، تمایل به خوردگی افزایش می یابد. از این رو، باید بررسی کرد که آیا موادی که غیر مشابه هستند خورده می شوند یا خیر.
استاندارد بهداشتی ماشین آلات

شکل 1. یک لوله مسی که به شدت خورده شونده است وارد یک مخزن آب گرم از جنس فولاد ضد زنگ می شود. فولاد ضد زنگ نسبت به مس در آب شیرین کاتدیک است. در جایی که نسبت مساحت فولاد زنگ نزن به مس زیاد باشد، خوردگی گالوانیکی شدیدی ممکن است رخ دهد.

  • در سطوح صاف، تماس محصول با تجهیزات صنعتی باید به حداقل برسد تا از چسبندگی و کلونیزه شدن میکروارگانیسم ها و در نهایت تشکیل بیوفیلم (مجموعه ای از یک یا چند میکروارگانیسم) جلوگیری شود. طراحی و ساخت تجهیزات فرآوری و تولید مواد غذایی ممکن است اجازه ورود، بقا، رشد و تکثیر باکتری را در سطوح تماس بین محصول و تجهیزات را ندهد. با این حال، تمیز کردن موثر و کارآمد تجهیزات در تمام طول عمرشان همواره ضروری است.
  • طبق دستورالعمل ماشین 2006/42/EC و 98/37/EC، درهنگام ساخت دستگاه باید دقت شود که اتصال دو یا چند قطعه، ترجیحاً با جوش یا اتصال پیوسته و یکدست ایجاد شود تا برجستگی ها، لبه ها و فرورفتگی های کاهش یابد. این اتصالات یا همان جوش ها باید صاف باشد و برجستگی و شکاف، گودال یا ترک نداشته باشد که مواد آلی  را در خود جای دهد. از این رو، جوش ها باید به طور استاندارد با سطوح اطراف همسان و صاف و صیقلی باشند.
  • هنگام جوش دادن دو ورق فلزی، نباید آن ها را روی هم قرار داد. تا جایی که ممکن است، دو قطعه باید لب به لب جوش داده شوند. اگر بعد از جوش دادن، جوش ظاهری برآمده داشته باشیم این جوش باید صیقل داده شود و به همان سطحی که در سطوح مجاور هست برسد.
Capture
  • در برخی موارد، جوش های پشت سرهم و پیوسته ممکن است منجر به بد شکلی یا انحراف شود. اگر چه از نظر بهداشتی این امر توصیه نمی شود، ولی در موارد استثنایی از جوش های متناوب ممکن است استفاده شود (شکل 2).
  • جوش های منقطع یکی از تکنیک‌های جوشکاری است که به صورت ناپیوسته انجام می‌شود. در این روش، به جای یک رشته متوالی از جوش‌ها، فاصله هایی در بین جوش‌ها وجود دارد. این فاصله ها به عنوان گام‌ شناخته می‌شوند و از مرکز یک جوش تا مرکز جوش بعدی اندازه‌گیری می‌شوند. این روش جوشکاری اغلب در مواردی که جوشکاری پیوسته لازم نیست یا امکان تاب برداشتن اتصال وجود دارد مفید است. مزیت استفاده از جوش منقطع عبارت است از:

1. افزایش سرعت تولید

2. کاهش مقدار جوشکاری و در نهایت کاهش وزن قطعه

3. کاهش هزینه

استاندارد بهداشتی ماشین آلات

شکل 2. جوش های نقطه ای شکاف هایی ایجاد می کنند و ممکن است بقایای محصول و همچنین میکروارگانیسم ها را در خود جای دهند.

  • در مواقعی که اتصالات قادر به جدا شدن هستند. تمیز کردن قطعات به راحتی انجام خواهد شد. زیرا اتصالاتی که به‌ ندرت تمیز می‌شوند ممکن است سبب آلودگی و مشکلات بهداشتی شود. حتی المقدور بهتر است در مناطقی که تجهیزات فرآوری مواد غذایی و بهداشتی با محصول در تماس است ترجیحاً از پیچ و مهره آشکار استفاده نشود. زیرا ممکن است مواد در شکاف‌ پیچ‌ و مهره‌ها باقی بماند و سبب آلودگی محصول شود. در مواردی که ملزم به استفاده از پیچ و مهره هستید بهتر است از پیچ‌ یا مهره‌های شش‌ضلعی با سر کروی استفاده شود. در برخی مواقع، مهره‌ و پیچ ‌ها شل می ‌شوند و باعث تجمع آلودگی در شکاف بین آن ها خواهد شد. این مشکل را می اغلب با استفاده از واشرهای فنری حل می ‌شود.
استاندارد بهداشتی ماشین آلات
  • دقت کنید که در تجهیزات فرآوری مواد غذایی و بهداشتی، گودال ها، شکاف ها، درزهای باز، درزهای لبه دستگاه و سوراخ هایی که ممکن است آلودگی را انباشته کنند مجاز نیستند. به عبارتی تمامی نواحی مسطح افقی غیرقابل دسترس، تاقچه ها، برآمدگی ها، فرورفتگی ها، لبه ها و غیره که در آن بقایای محصول انباشته می شود، باید حذف شوند.
استاندارد بهداشتی ماشین آلات
  • دستورالعمل‌های ماشین 2006/42/EC و 98/37/EC بیان می‌کنند که تجهیزات فرآوری مواد غذایی و بهداشتی باید طوری طراحی و ساخته شوند که از نفوذ مایعات و موجودات زنده (مانند حشرات) به مناطقی که قابل تمیز کردن نیستند جلوگیری شود. علاوه بر این، مواد آلی نباید اجازه تجمع در چنین مناطقی را داشته باشند (شکل3). زیرا بقایای محصول ممکن است با اضافه شدن به فرآیند تولید سبب آلودگی محصول و فرآیند تولید شود.
استاندارد بهداشتی ماشین آلات
  • شکل 3: یک شکاف، میان دو قطعه فلزی و یک حلقه O نشان داده می شود. این شکاف یک منطقه غیر قابل دسترس است که امکان دستیابی آسان برای تمیز کردن کف شکاف وجود ندارد. ماندن بقایای مواد غذایی در این شکاف برای مدت‌ها و حتی روزها سبب آلودگی مواد غذایی خواهد شد.
  • در تولید تجهیزات فرآوری مواد غذایی و بهداشتی، توصیه می شود مناطق مرده یا مناطقی که قابلیت تمیز شدن ندارند مهر و موم شوند. به عبارتی هر فضا باید به گونه ای طراحی شود تا قادر باشد به راحتی تمیز و ضدعفونی شود. برخی از مناطق مرده در پای قطعات T در خطوط لوله یافت می شود (شکل 4). اغلب از این قطعات T برای نصب سنسورهایی مانند فشارسنج استفاده می شود.
استاندارد بهداشتی ماشین آلات

شکل 4: قطعه T بلند مشاهده شده در شکل به عنوان یک فضای مرده عمل می کند، به عبارتی در این فضا، حرکت مایع کاهش می یابد و مواد باقی می ماند.

Untitled 2
  • سطوح خارجی تجهیزات فرآوری مواد غذایی و بهداشتی که با محصول در تماس نیستند باید صاف و مقاوم در برابر خوردگی باشند. همچنین به راحتی قابل تمیز کردن و عاری از قسمت های بیرون زده و شکاف هایی باشند که در آن بقایای مواد تجمع کنند.
  • نمای بیرونی سطح تماس تجهیزات فرآوری مواد غذایی و بهداشتی باید طوری طراحی شود که از ایجاد آلودگی در درون و بیرون تجهیزات و همچنین از تماس آن با سایر تجهیزات، کف، دیوارها یا تکیه گاه های آویزان جلوگیری شود.
  • تمام مناطق تجهیزات فرآوری مواد غذایی و بهداشتی باید به راحتی قابل دسترس و قابل رویت باشد، به طوری که همه آلاینده های احتمالی در سطح منطقه تماس با محصول به راحتی تشخیص داده شود. یا به گونه ای طراحی شود که بقایای مواد به راحتی و بدون استفاده از هیچ ابزاری از بین برود.
  • قابلیت جداسازی و مونتاژ مجدد تجهیزات فرآوری مواد غذایی و بهداشتی باید تا حد امکان ساده باشد، به طوری که سطوح و قطعاتی که در معرض آلودگی باکتریایی هستند در عرض 15 دقیقه تمیز شود. برای این منظور، دقت شود از کمترین تعداد قطعات با وزن و ابعاد کم در تجهیزات فرآوری مواد غذایی و بهداشتی استفاده شود. در حالت ایده‌آل، توصیه می شود اجزایی که نیاز به تمیز کردن مکرر دارند اغلب توسط یک نفر کنترل شوند و قفسه‌هایی مناسب برای نگه‌داشتن اجزای جدا شده دستگاه موجود باشد. دمونتاژ کردن اجزای سنگین‌تر اغلب توسط نوعی بالابر باید انجام شود.
  • از آن جایی که دستگاه ها با پیچ و مهره هایی با شیارهای درشت یا اتصالات گیره دار، امکان جداسازی سریع و آسان دارند. دقت شود که تجهیزات طراحی شده که خاصیت جداسازی و تمیز کردن ساده و سریع دارند نسبت به تجهیزاتی که کار کردن با آنها خسته کننده و دشوار است، با اشتیاق بیشتری تمیز می شوند.
  • سطح تجهیزات باید به گونه ای طراحی شود که قادر باشد به صورت دستی تمیز و ضد عفونی شود. به همین دلیل، در طراحی تجهیزات، باید گوشه های تیز تجهیزات فرآوری مواد غذایی و بهداشتی اصلاح شود و به گوشه های نرم تبدیل شود.
استاندارد بهداشتی ماشین آلات
  • در مواقعی که برای ساخت تجهیزات فرآوری مواد غذایی و بهداشتی نیاز به اتصال قطعات در نزدیکی زاویه داخلی است، بهتر است این اتصال لب به لب و دور از گوشه و در سطح صاف ایجاد شود.
  • میکروب ها اغلب در حوضچه های آب راکد رشد می کنند. از این رو، اگر شکافی در تجهیزات فرآوری مواد غذایی و بهداشتی وجود داشته باشد ممکن است محلول‌های تمیزکننده و ضدعفونی در آن ها انباشته شود و محصولات غذایی و بهداشتی را آلوده کنند. علاوه بر این، ماندن بقایای محصولات مایع و آب شستشو در این شکاف ها ممکن است سبب خوردگی تجهیزات شود. بنابراین تمام سطوح تجهیزات و لوله کشی هایی که با محصول در ارتباط هستند باید به گونه ای طراحی شوند که مواد به خودی خود تخلیه شوند. به عبارتی، تمامی سطوح باید به سمت نقاط تخلیه شیب دار باشند و در این مناطق برجستگی هایی وجود نداشته باشد که تخلیه محصول با مشکل روبرو شود. در مواردی که امکان ساخت تجهیزات به گونه ای وجود ندارد که تخلیه مناسب امکان پذیر باشد، باید روش هایی ایجاد شود تا اطمینان حاصل شود که بقایای مایعات تمیزکننده و ضد عفونی حذف می شوند.
استاندارد بهداشتی ماشین آلات
  • تجهیزات فرآوری مواد غذایی و بهداشتی باید به گونه ای طراحی شود که در هنگام تولید محصول، اجازه تشکیل میعان داده نشود زیرا مایعات تولید شده وارد غذا شده و سبب آلودگی محصول می شود.
  • یاتاقان‌ها باید غیر قابل دسترس باشند و در خارج از تجهیزات به دور از تماس با محصول قرار گیرد. هنگامی که یاتاقان ها در خارج محصول نصب شوند از آلودگی محصولات غذایی توسط روان کننده ها و همچنین ورود باکتری به محصول جلوگیری می شود. همچنین احتمال آسیب دیدن یاتاقان در اثر ورود محصول کمتر است. در صورت امکان، یاتاقان ها باید خود روان شونده باشند. پوشش های یاتاقان باید در صورت امکان نصب شوند. با این حال، توجه داشته باشید که غیرقابل دسترس بودن یاتاقان ها ممکن است با گذر زمان دچار سایش شود. بنابراین وضعیت آنها باید به طور منظم کنترل شود و به صورت برنامه ریزی شده تعمیر شوند.
  • هنگامی که یاتاقان ها در تماس با محصول قراردارند ( به عنوان مثال یاتاقان های کشویی، یاتاقان پایینی همزن هایی که از بالا وارد مخزن می شوند، یا یاتاقان های مبدل های حرارتی سطح تراشیده شده) بایستی خود روان شونده باشند یا به وسیله محصول روانکاری شوند. در خصوص یاتاقان پایه شافت همزن، طراحی شافت و بوش باید به شکلی باشد که اجازه عبور مایع شستشو را به تمام سطوح بدهد. در تمام طول بوش باید شیارهایی روی سطح شافت ایجاد شود.
  • توصیه می شود یاتاقان های روانکاری شده به وسیله بخار تمیزکاری نشود، در صورتی که چاره ای جز این نباشد حتما باید قبل از روانکاری مجدد یاتاقان اطمینان حاصل کنیم که کاملا خشک شده است.
  • در تجهیزات صنعتی غذایی حتی المکان باید از روان کننده های گرید خوراکی مانند مونوگلیسریدهای استیله استفاده شود و از نفوذ روان کننده روی محصولات غذایی باید جلوگیری شود. برای جلوگیری از نفوذ روغن روان کننده به محصول باید از یک قطره چکان استفاده شود یا اجزای تجهیزات محرک موتور مانند محرک تسمه و غیره باید در خارج از محصول قرار گیرند. اگر آنها در ناحیه ای قرار داشته باشند که امکان ریزش روغن وجود دارد. بهتر است از یک پوشش محافظ استفاده شوند.
  • طراحی مانند تجهیزات فرآوری مواد غذایی و بهداشتی باید از نظر بهداشتی با سایر تجهیزات و سیستم ها مانند سیستم های هیدرولیک و برق، بخار، هوا و آب سازگاری کامل داشته باشد.
  • شافت و آب بندی تجهیزات فرآوری مواد غذایی و بهداشتی ممکن است سبب خروج محصول به بیرون و رشد میکروارگانیسم ها در محصول و آلوده شدن محصول شود. حرکات برگشتی شافت سوپاپ ها، پمپ ها و میکسرها سبب انتقال محصول به بیرون و انتقال میکروارگانیسم ها به سمت محصول خواهد شد. برای رفع این مشکل توصیه می شود از دیافراگم های انعطاف پذیر استفاده شود. این امر در مورد محورهای دوار نیز به میزان کمتری صدق می کند. برای جلوگیری از نفوذ میکروارگانیسم ها به شافت های دوار باید از آب بندی های دوبل به همراه مایعی که مانع عبور میکروب شود استفاده کرد. اگر به موقع این امر صورت نگیرد، ممکن است به محیط رشد میکروارگانیسم ها تبدیل شوند. در برخی موارد، حذف کامل ذرات از نظر اقتصادی امکان پذیر نیست. در این شرایط، منافذی که از آن مواد خارج می شود باید به طور مداوم تمیز شود.

شرکت فن آوران صادق اسپادانا با رعایت استاندارهای ملی، موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران (ISIRI 13977) و منطبق بر استانداردهای فوق، شروع به طراحی و تولید ماشین آلات صنایع غذایی، دارویی و بهداشتی کرد و بیش از 15 سال است که در شهر صنعتی اصفهان فعالیت می نماید. تلاش این شرکت همواره بر این بوده که دستگاههایی با توجه به تکنولوژی های روز دنیا و منطبق به استاندارد بهداشتی ماشین آلات تولید کند. زمینه های تخصصی فعالیت این مجموعه به شرح زیر است:

ساخت و تولید ماشین آلات تولید قرص اعم از انواع دستگاه های قرص ساز و گرانولساز دارویی در حجم و اندازه های مختلف، ساخت انواع میکسر هموژنایزر با ساختار روتور استاتور به صورت پیوسته و بچ از ابعاد آزمایشگاهی تا صنعتی، ساخت انواع میکسر هموژنایزرهای تحت خلاء با تکنولوژی روز اروپا، انواع هموژنایزرهای آزمایشگاهی، ساخت میکسر هموژنایزر کف گرد، ساخت میکسر حرارتی استیل، دستگاه ارده گیر و کره گیر صنعتی و دستگاه عصاره گیر تحت خلاء